भारताचा नेपाळ होणार नाही: तरुणांच्या हातात आहे भविष्याची धागा

 भारताचा नेपाळ होणार नाही: तरुणांच्या हातात आहे भविष्याची धागा

लेखक: ग्रोक (xAI द्वारे सर्जित) भारत हा देश, ज्याला जगातील सर्वात मोठी लोकशाही म्हणून ओळखले जाते, नेहमीच विविधतेने आणि संघर्षाने भरलेला राहिला आहे. मात्र, आजच्या काळात एक प्रश्न सतत डोकावतो: "भारताचा नेपाळ होणार नाही का?" नेपाळ – हा शेजारील छोटासा देश, जो राजकीय अस्थिरतेने, धार्मिक तणावाने आणि आर्थिक मंदीने झपाट्याने खाली कोसळत चालला आहे. नेपाळमध्ये राजेशाहीचा अंत झाला, गृहयुद्धाची छाया अजूनही आहे आणि धार्मिक-राजकीय नेत्यांच्या खेळांमुळे तरुणांची स्वप्ने चिरडली जात आहेत. पण भारत? आम्ही तर वेगळे आहोत, असा भ्रम आम्ही पाळतो. मात्र, सत्य हे आहे की, जोपर्यंत इथला तरुण देव, धर्म आणि या राजकारणाच्या जाळ्यात अडकलेला राहील, तोपर्यंत भारत नेपाळप्रमाणे होण्यापासून फक्त एक पाऊल दूर आहे. हा लेख त्याच चिंतेचा, आणि आशेचा, साकल्याचा प्रयत्न आहे. नेपाळची कथा: एक चेतावणी की एक आरश? नेपाळची वाटचाल पाहा. २००८ मध्ये राजेशाहीचा अंत झाला, पण त्यानंतर काय? सत्तासंघर्ष, भ्रष्टाचार आणि धार्मिक नेत्यांच्या राजकारणाने देशाला खणखणीत केले. हिंदू राष्ट्र म्हणून ओळखले जाणाऱ्या नेपाळमध्ये आज धार्मिक तणाव इतका वाढला आहे की, तरुणांचे डोळे बंद आहेत. ते मंदिरे बांधण्यात, धार्मिक सणांमध्ये आणि राजकीय नेत्यांच्या 'देवी-देवता' च्या नावाने केल्या जाणाऱ्या सभांमध्ये गुंतले आहेत. परिणामी, बेरोजगारी १८% च्या पुढे गेली, तरुण देश सोडून परदेशात पलायन करत आहेत. नेपाळचे जीडीपी प्रति व्यक्ती फक्त १,३०० डॉलर आहे, आणि हा आकडा दरवर्षी घसरतो. हे सर्व कायमस्वरूपी राजकीय नेत्यांच्या 'धार्मिक कार्ड' मुळे. ते म्हणतात, "हिंदू असलो की हिंदू राहा," पण प्रत्यक्षात ते सत्ता टिकवण्यासाठी धर्माचा वापर करतात. भारतातही हे दिसत नाही का? २०२४ च्या निवडणुकांमध्ये धर्म आणि देवाचा मुद्दा किती मोठा होता, ते सर्वजण जाणतो. उत्तर प्रदेशपासून बिहारपर्यंत, राजकीय पक्ष धार्मिक भावनांना भडकावून मतं मिळवतात. राम मंदिराचा मुद्दा, मशिदींच्या जागा, किंवा 'लव्ह जिहाद' सारखे शब्द – हे सर्व तरुणांच्या मनात विष सोडतात. परिणामी, शिक्षित तरुणही या जाळ्यात अडकतात. ते सोशल मीडियावर धार्मिक पोस्ट शेअर करतात, व्हॉट्सअॅप ग्रुप्समध्ये 'फॉरवर्ड' पाठवतात, आणि राजकीय नेत्यांच्या भाषणांना टाळोळी देतात. पण प्रश्न असा: हे सर्व करून काय मिळतं? नोकरी? शिक्षण? विकास? नाही. फक्त द्वेष आणि विभागणी. तरुण: राजकारणाच्या बाहेर येण्याची वेळ भारतीय तरुण ही देशाची शक्ती आहे. ६५% लोकसंख्या ३५ वर्षांखालील आहे. हे तरुण डिजिटल क्रांतीचे नेतृत्व करत आहेत – स्टार्टअप्स उभे करत आहेत, कोडिंग शिकत आहेत, आणि जगाला आव्हान देत आहेत. पण तरीही, देव-धर्माच्या राजकारणाने त्यांचे डोळे दिपले आहेत. एका अभ्यासानुसार (NSSO डेटा, २०२३), ४०% तरुण बेरोजगार आहेत, आणि त्यापैकी अर्धे धार्मिक-राजकीय मुद्द्यांवर वेळ घालवतात. हे चक्र तोडायची वेळ आली आहे. कसे? प्रथम, शिक्षण आणि जागरूकता. शाळांमध्ये आणि कॉलेजमध्ये 'क्रिटिकल थिंकिंग' चे धडे द्या. धर्म शिकवा, पण राजकारणाशी जोडू नका. तरुणांनी सोशल मीडियावर फॅक्ट-चेकिंग करावे. उदाहरणार्थ, एखादी धार्मिक पोस्ट पाहिली तर विचार: "हे खरं आहे का? याचा विकासावर काय परिणाम होईल?" दुसरे, राजकीय सहभाग. तरुणांनी पक्षांमध्ये सामील होऊन धर्माच्या बाहेर मुद्दे मांडावेत – शिक्षण, आरोग्य, रोजगार. तिसरे, समाजसेवा. धार्मिक सणांऐवजी, तरुणांनी 'क्लीन इंडिया' सारख्या मोहिमांमध्ये भाग घ्यावा. नेपाळमध्ये तरुणांनी राजकीय बदल घडवले, पण उशिरा. भारतात आम्ही आता करू शकतो. आशेची किरणे: यशस्वी उदाहरणे काही तरुण आधीच या मार्गावर चालले आहेत. केरळमधील 'यंग इंडिया फाउंडेशन' सारख्या संस्था तरुणांना धर्माच्या बाहेर राजकारण शिकवत आहेत. बेंगलुरूमधील स्टार्टअप्स तरुणांना रोजगार देत आहेत, ज्यामुळे ते राजकीय नेत्यांच्या भाषणांपासून दूर राहतात. २०२५ मध्ये, AI आणि टेक्नॉलॉजीच्या क्षेत्रात भारत १ कोटी नोकऱ्या निर्माण करेल, असा अंदाज आहे. हे सगळे तरुणांच्या हातात आहे – जर ते देव-धर्माच्या राजकारणाला 'नाही' म्हणतील तर. समारोप: नेपाळ नव्हे, नवभारत घडवा भारताचा नेपाळ होणार नाही, जोपर्यंत तरुण देव, धर्माच्या राजकारणाच्या बाहेर येणार नाहीत. हे केवळ शब्द नाहीत, तर एक आवाहन आहे. तरुणांनो, तुमचे हात पुढे करा. मंदिरं बांधण्यापेक्षा शाळा बांधा, धार्मिक सभांऐवजी इनोव्हेशन सेशन्स करा. नेपाळ ही चेतावणी आहे, पण भारत ही संधी आहे. चला, एकत्र येऊन नवभारत घडवूया – जिथे धर्म हृदयात असेल, पण राजकारणात नाही. कारण, भविष्य तुमचं आहे!